Aleksander Tansman zajmuje szczególne miejsce wśród najbardziej znanych muzyków całej Polski. Wybitny łodzianin nie zyskał popularności w swoim rodzinnym kraju, więc zmuszony był tworzyć we Francji, ale na zawsze zapisał się w historii polskiej muzyki, nazywając siebie polskim artystą – informuje portal lodz-trend.eu.
Jaka była droga życiowa i twórcza Aleksandra Tansmana, jego najlepsze kompozycje oraz inne fakty z historii kompozytora – przeczytacie w poniższym materiale.
Pasja do muzyki od dzieciństwa
Podobnie jak wielu innych utalentowanych ludzi, Aleksander Tansman od lat najmłodszych był zainteresowany muzyką. Urodził się w czerwcu 1897 roku w rodzinie żydowskiej, w której muzyka i sztuka były bardzo szanowane. Aleksander Tansman od dzieciństwa był zaznajomiony z twórczością czołowych muzyków francuskich, ponieważ w rodzinie rozmawiali w języku polskim i francuskim. Być może właśnie ten fakt wpłynął na to, że w przyszłości kompozytor obrał Francję dla życia i twórczości.
Przyszły kompozytor studiował w rodzinnym mieście, gdzie również robił swoje pierwsze kroki muzyczne – to właśnie w Łodzi Tansman zaprezentował publicznie swoje pierwsze utwory. Później kontynuował naukę w Warszawie.
Aleksander Tansman pobierał lekcje u najlepszych nauczycieli muzyki tamtych czasów. Wśród jego nauczycieli byli Wojciech Gawroński, Naum Podkaminer, Sandor Vas. Podstaw harmonii i kontrapunktu studiował u wybitnego pedagoga Piotra Rytla. To właśnie pod wpływem tych muzyków ukształtowały się jego gusta i przekonania, a także styl twórczy.
Wczesna twórczość kompozytora z Łodzi
Aleksander Tansman rozpoczął pracę nad swoimi pierwszymi utworami jeszcze w trakcie studiów. Badacze dzielą jego wczesną twórczość na dwa równoległe nurty. Pierwszy nurt charakteryzuje orientacja przede wszystkim na twórczość Chopina oraz poważne zakorzenienie w polskiej tradycji narodowej.
Drugi nurt charakteryzował się awangardowością i daleko wykraczał poza upodobania ówczesnego polskiego zaścianka muzycznego. Wiele jego utworów z wczesnego okresu brzmiało współcześnie nawet kilkadziesiąt lat później.
Jego odwaga i chęć tworzenia zostały docenione podczas pierwszego konkursu kompozytorskiego w Polsce w 1919 roku. Udało mu się wygrać i zgarnąć wszystkie trzy nagrody, choć był to dość niejednoznaczny sukces. Faktem jest, że choć publiczność i część jury wypowiadały się o jego twórczości przychylnie, większość odbierała jego modernistyczne prace z negatywną, ostrą krytyką.
Ponadto bezlitosnej krytyce twórczości Aleksandra Tansmana towarzyszył wzrost antysemityzmu. Podobnej krytyce podlegała twórczość Karola Szymanowskiego, jeszcze jednego przedstawiciela społeczności żydowskiej i muzyka. Tworzenie muzyki w takich warunkach było dość trudne, więc Tansman stanął przed trudnym wyborem: zostać w rodzinnym kraju i za wszelką cenę kontynuować swoją twórczość lub wyjechać w poszukiwaniu uznania do innego kraju. Kompozytor wybrał drugą opcję.
Przeprowadzka do Paryża albo nowa strona kariery muzycznej
W 1919 roku Aleksander Tansman opuścił Polskę i przeprowadził się do Francji, z którą był związany do końca życia. Zaraz po przybyciu do Paryża zaprezentował swoje dzieła legendarnemu Maurycemu Ravelowi, który zachwycił się jego muzyką. Zainspirowany tak wysoką oceną Aleksander zaczął aktywnie działać i rozwijać swój talent.
Od tego czasu Aleksander Tansman zaczął budować swoją międzynarodową karierę. Już pod koniec lat 20. jego nazwisko dorównywało legendarnemu Karolowi Szymanowskiemu – jego muzyka zaczęła brzmieć na najważniejszych scenach Europy. Często jego prace były prezentowane publiczności słynnej Opery Paryskiej.
Następnie jako najmłodszy kompozytor w historii został zaproszony na pierwsze tournée koncertowe po Ameryce. W sumie przed wybuchem II wojny światowej odbył trzy podobne podróże, podczas których spotkał wybitnych przedstawicieli sztuki z różnych części świata. Poznał Charliego Chaplina, George’a Gershwina. Badacze historii muzyki twierdzą, że w latach międzywojennych Aleksander Tansman odbył bezprecedensową podróż artystyczną dookoła świata – przed nim nie dokonał tego żaden muzyk ani kompozytor. Podczas trasy koncertowej odwiedził sceny Hawajów, Japonii, Chin, Bali, Indii i innych. Wszędzie był uznawany za najwybitniejszego polskiego artystę tamtych czasów.
W czasie II wojny światowej, gdy Europa była okupowana przez niemieckich nazistów, Aleksander Tansman przeniósł się do Ameryki – pomagał mu w tym jego dobry przyjaciel, legendarny aktor kina niemego Charlie Chaplin. Przebywał tam do 1946 roku – głównie w Hollywood, gdzie wraz z innymi europejskimi artystami-emigrantami stworzył wyjątkowe zjawisko w światowej kulturze, które zostało nawet nazwane przez badaczy „fenomen eurokalifornijski”.
Aleksander Tansman został pierwszym polskim kompozytorem nagrodzonym przez Amerykańską Akademię Filmową. Ponadto rodowity łodzianin został nominowany do Oscara za muzykę oryginalną do filmu „Paris Underground”.
Powrót do Europy i nowy etap twórczości łódzkiego kompozytora
W 1946 roku Aleksander Tansman wrócił do Europy i ponownie osiedlił się w Paryżu. Właśnie w tym czasie rozpoczął się etap twórczej dojrzałości kompozytora. Jego utwory w tym czasie weszły już do repertuarów koncertowych w różnych częściach świata, a sam on stał się prawdziwym klasykiem muzyki światowej.
Jako neoklasycysta Aleksander Tansman starał się łączyć kulturę narodową z muzyką europejską – wszystko to czynił po to, by usuwać bariery w sztuce. Muzyka Tansmana była nazywana bardzo oryginalną. Kompozytor „zbierał” inspiracje do swoich utworów w różnych częściach planety podczas swoich podróży. Wśród jego dzieł odnaleźć można nuty barokowe, klasyczne czy romantyczne, które łączono z elementami tradycji polskiej, francuskiej, amerykańskiej, a nawet jazzowej.
Pomimo tak szerokiej sławy i światowego uznania oraz ogromnych możliwości, Aleksander Tansman nigdy nie „przypisywał” sobie obcej kultury. Zawsze podkreślał, że jest polskim kompozytorem, choć nigdy nie wrócił do ojczyzny.
O wielkim wkładzie łódzkiego kompozytora w rozwój muzyki światowej świadczą liczne nagrody i wyróżnienia. Do najważniejszych nagród należą japoński złoty medal Jiji-Shimpo, nagroda Muzycznej Akademii Francuskiej, nagroda im. Hectora Berlioza w Paryżu. Ponadto był zapraszany do towarzystw muzycznych o światowej sławie – był m.in. członkiem honorowym Towarzystwa Cesarskiej Akademii Muzycznej w Tokio.
Przez całe życie Aleksander Tansman napisał ponad 300 dzieł, w tym opery, balety, oratoria, utwory instrumentalne, koncerty i dziesiątki utworów fortepianowych. Ponadto znany jest na całym świecie jako pianista-wirtuoz i dyrygent.
Wybitny łódzki kompozytor zmarł i został pochowany we Francji, na cmentarzu Saint-Monde w Paryżu. Od 1996 roku organizują się międzynarodowy konkurs muzyczny oraz festiwal im. Aleksandra Tansmana w Łodzi.
