Historia łódzkiego Teatru Powszechnego sięga 1945 roku. Jest to jeden z najstarszych teatrów w mieście. Teatr rozpoczął swoją działalność od spektaklu „Partyzanci” Wsiewołoda Iwanowa w reżyserii Kazimierza Wilmanowskiego. Na przestrzeni lat Teatr Powszechny miał wielu dyrektorów i kierowników artystycznych. Każdy z nich wnosił własną wizję dalszego rozwoju teatru, co przyczyniło się do zróżnicowania jego repertuaru. Pozwoliło to teatrowi dotrzeć do szerokiego grona widzów i zyskać popularność wśród łodzian — informuje portal lodz-trend.eu.
Założenie teatru
Wśród łódzkich teatrów poczesne miejsce zajmuje Teatr Powszechny. Historia tej instytucji kultury rozpoczęła się w maju 1945 roku. Wówczas to Wydział Kultury i Sztuki Zarządu Województwa łódzkiego powierzył Mieczysławowi Stawskiemu stanowisko kierownika teatru, znajdującego się przy ulicy Legionów 21. Teatr mieścił się w pomieszczeniach dawnej sali przeznaczonej na występy zespołów wokalnych i teatralnych.
Premierowym przedstawieniem teatru byli Partyzanci Wsiewołoda Iwanowa w reżyserii Kazimierza Wilmanowskiego. W czerwcu 1945 roku aktorzy teatru wystawili sztukę Gabrieli Zapolskiej „Panna Maliczewska”. Przy inscenizacji tej sztuki Teatr Powszechny korzystał z pomocy Teatru Wojska Polskiego. Spektakl wyreżyserowali Stanisław Daczyński i Leonia Jabłońska, a autorem scenografii był Jan Rybkowski. Główną rolę w sztuce zagrała Maria Zarębińska.
Warto dodać, że w tym czasie mecenasem teatru był Zarząd Wojewódzki Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego. Wkrótce po pierwszych przedstawieniach Teatru Powszechnego doszło do podpisania umowy pomiędzy Teatrem Wojska Polskiego a Zarządem Wojewódzkim Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, w wyniku której Teatr Wojska Polskiego przejął prowadzenie Teatru Powszechnego. Stało się to 1 września 1945 roku.
Dyrektorem naczelnym teatru został polski aktor i reżyser Władysław Krasnowiecki, a jego zastępcami Mieczysław Stawski i Zygmunt Nowicki. Ten układ skutecznie pozbawił Teatr Powszechny niezależności. Mimo to instytucja artystyczna nie straciła zainteresowania łodzian.
Budynek teatru
Łódzki Teatr Powszechny działa w budynku przy ulicy Legionów 21. Budynek powstał w 1910 roku. Początkowo był siedzibą Stowarzyszenia Śpiewaków Ewangelicznych „Gesang Verein”. Występowali tu również artyści niemieckich grup wokalnych i teatralnych.
Po II Wojnie Światowej budynek przeszedł na własność miasta Łódź. Mieścił się w nim Teatr Powszechny, a pierwszym dyrektorem tej instytucji artystycznej był wspomniany Mieczysław Stawski.
W 1957 roku budynek Teatru Powszechnego został gruntownie przebudowany. Nowy projekt został wykonany przez warszawskiego architekta Andrzeja Strachockiego.
W połowie lat 90. Teatr Powszechny przeszedł zmiany — odnowiono widownię dużej sceny. Na początku XXI wieku teatr odnowił swoje wnętrze. Ponadto, dzięki staraniom dyrektor teatru, Ewy Pilawskiej, Teatr Powszechny otrzymał małą scenę, która stała się przestrzenią dla przedstawień kameralnych. Mała scena została zbudowana z funduszy Unii Europejskiej i została uroczyście otwarta w październiku 2012 roku. Budynek teatru jest również wyposażony we wszelkie udogodnienia dla osób niepełnosprawnych.
Działalność teatru w latach 50-70 XX wieku
W 1948 roku Teatr Powszechny ponownie stał się niezależny. Stało się to pod kierownictwem wybitnego aktora Karola Adwentowicza, który kierował teatrem do 1950 roku.
Za jego kadencji teatr wystawił następujące sztuki: „Lisie gniazdo” Liliany Hellman, „Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej i „Dwa teatry” Jerzego Szaniawskiego.
Karol Adwentowicz kierował się ideą, że teatr powinien mieć repertuar popularny i zrozumiały, aby przyciągnąć szeroką publiczność, a jednocześnie posiadać wysokie walory artystyczne.
W 1951 roku nowym dyrektorem Teatru Powszechnego została Jadwiga Chojnacka. Pod jej kierownictwem Teatr Powszechny zaczął wyróżniać się wśród łódzkich teatrów różnorodnością repertuaru. Widzowie mogli podziwiać klasykę, w tym komedię „Poskromienie złośnicy” Williama Szekspira, „Chory z urojenia” Jeana-Baptiste’a Moliera, „Damy i huzary” Aleksandra Fredry, „Intryga i miłość” Friedricha Schillera i inne.
Ponadto w repertuarze teatru znajdował się wówczas dramat romantyczny „Mazepa” polskiego pisarza Juliusza Słowackiego.
Jako dyrektor teatru Jadwiga Hojnacka dokładała wielu starań, aby przyciągnąć do teatru młode pokolenie. Dla dzieci i młodzieży teatr wystawił „Królową Śniegu” na podstawie baśni duńskiego pisarza Hansa Christiana Andersena.
Pod koniec kadencji Jadwigi Chojnackiej Teatr Powszechny wyruszył w pierwsze zagraniczne tournée.
W latach 1957-1959 łódzkim Teatrem Powszechnym kierował aktor i reżyser teatralny Zbigniew Koczanowicz. W ciągu dwóch lat jego dyrekcji instytucja kultury wyróżniła się inscenizacjami „Cyda” Stanisława Wyspiańskiego z jednym z najwybitniejszych polskich aktorów teatralnych i filmowych Leonem Niemczykiem, „Dziennika Anny Frank” autorstwa Frances Goodrich i Alberta Hacketta oraz „Egora Bułyczowa i innych” Maksyma Gorkiego.
W latach 1959-1965 Teatrem Powszechnym w Łodzi kierował Stanisław Piotrowski. Jego następcą został reżyser Roman Sykała, który nie chciał ograniczać widowni jedynie do sztuk rozrywkowych. Sykała chciał „przyzwyczajać” widzów do bardziej skomplikowanych spektakli, zmuszających do przemyślenia rzeczy oczywistych.
Pod kierunkiem Romana Sykała aktorzy zaprezentowali na powsińskiej scenie współczesne dzieła polskiej dramaturgii: „Tango”, „Czarną noc”, „Król” polskiego pisarza i eseisty Sławomira Mrożka oraz „Okulary” Jerzego Lutosławskiego.
Ponadto Roman Sykała przedstawił łódzkiej publiczności dramaturgię anglo-amerykańską. Na deskach teatru widzowie mogli zobaczyć jedną z najsłynniejszych sztuk Tennessee Williamsa „Tramwaj zwany pożądaniem”, „Nasze miasto” amerykańskiego powieściopisarza i dramaturga Thorntona Wildera oraz „Wszyscy moi synowie” amerykańskiego dramaturga Arthura Millera.
W latach 1972-1975 łódzkim Teatrem Powszechnym kierował reżyser teatralny i aktor Ryszard Sobolewski, a w latach 1975-1980 dyrektorem tej instytucji był Roman Kłosowski.
Teatr Powszechny w latach 80-90 XX wieku
W 1981 roku dyrektorem teatru został polski aktor teatralny i reżyser Mirosław Szonert. W tym okresie w repertuarze teatru dominowała dramaturgia polska. W pewnym stopniu wynikało to z ówczesnych wydarzeń społeczno-politycznych w Polsce — protestu przeciwko systemowi komunistycznemu i walki o niepodległość.
Wybitnymi spektaklami tego okresu były następujące produkcje: „Kartoteka” Tadeusza Różewicza, „Król IV” Stanisława Grochowiaka, „Krakowiacy i Górale” Wojciecha Bogusławskiego oraz groteskowa sztuka Witolda Gombrowicza „Iwona księżniczka Burgunda”.
Na przełomie lat 80. i 90. teatrem kierowali Bohdan Pawłowski, Bohdan Cybulski, a później Maciej Korwin.
Ewa Pilawska i jej wkład w rozwój teatru
W październiku 1995 roku Ewa Pilawska przejęła kierownictwo nad Teatrem Powszechnym w Łodzi. Teatrolożka stanęła na czele teatru w jego najtrudniejszych czasach. Co więcej, w połowie lat 90. Teatrowi Powszechnemu groziło zamknięcie.
Dlatego Pilawska, gdy objęła stanowisko, zaczęła reformować teatr. Musiała podjąć nieco niepopularną decyzję o zmniejszeniu liczby etatowych aktorów. Ponadto repertuar teatru przeszedł reformy.
Pilawska zapraszała do współpracy reżyserów o nowoczesnym spojrzeniu na sztukę. W szczególności reżyserka Agnieszka Glińska wystawiła niegdyś w Teatrze Powszechnym „Moralność pani Dulskiej” oraz „Damy i huzary”, a reżyser Waldemar Śmigasiewicz „Ferdydurke” na podstawie powieści Witolda Gombrowicza, „Opowieści o zwyczajnym szaleństwie” czeskiego pisarza i reżysera Petra Zelenki oraz „Napis. Komedia francuska” Geralda Sibleyrasa i inne spektakle.
Od połowy lat 90. Teatr Powszechny w Łodzi organizuje Międzynarodowy Festiwal Przedstawień Przyjemnych i Nieprzyjemnych. Dyrektorem artystycznym i inspiratorem tego wydarzenia była Ewa Pilawska.
